Yahudi inancının en temel ritüellerinden biri olan Şabat (Şabat Günü), her hafta Cuma gününün gün batımından Cumartesi gününün gün batımına kadar süren kutsal bir dinlenme günüdür. Hem dini hem de kültürel bir anlam taşıyan bu gün, yaklaşık 3.000 yıldır Yahudi halkı tarafından titizlikle kutlanmaktadır.
Tarihi ve kökeni
Şabat’ın kökeni, Yahudi kutsal kitabı Tanah’ta yer alan Tevrat’a (Tora) dayanır. Yaratılış kitabında Tanrı’nın evreni altı günde yarattıktan sonra yedinci günde dinlendiği belirtilir. Bu nedenle Yahudiler de haftanın yedinci gününü bir ibadet ve dinlenme günü olarak ayırmışlardır.
“Altı gün çalışacak ve bütün işlerini yapacaksın. Ama yedinci gün Tanrın RAB’be Şabat’tır; hiçbir iş yapmayacaksın…” (Çıkış 20:9–10)
Bu emir, On Emir’in bir parçası olarak kabul edilir ve Yahudi dini hukukunda (Halaha) merkezi bir yere sahiptir.
Nasıl kutlanır?
Şabat’ın gelişi Cuma günü güneş battığında özel dualar ve Şabat mumlarının yakılması ile karşılanır. Ardından “Kiddush” adı verilen kutsama duası eşliğinde şarap içilir ve özel Şabat ekmeği olan “hallah” paylaşılır.
Aileler bir araya gelir, geleneksel yemekler yenir ve dua edilir. Sinagoglarda özel Şabat ayinleri düzenlenir. Bu ayinlerde Tora’dan bölümler okunur.
Şabat boyunca dinlenmek esastır. Çalışmak, para alışverişi yapmak, seyahat etmek, elektronik cihazları kullanmak gibi 39 farklı “yasaklı iş” kategorisi vardır. Bu kuralların amacı, dünyevi uğraşlardan uzaklaşıp ruhani bir yenilenme yaşamaktır.
Modern dünyada Şabat
Günümüzde farklı Yahudi toplulukları Şabat’a farklı düzeylerde uyar. Ortodoks Yahudiler, geleneksel kurallara eksiksiz uymaya çalışırken; Muhafazakâr ve Reform Yahudiler, bu günü daha esnek biçimde kutlamaktadır.
İsrail’de Şabat, resmi tatil günü olarak kabul edilir. Toplu taşıma büyük ölçüde durur, birçok iş yeri kapanır. Ancak seküler yaşam tarzını benimseyen bazı bölgelerde günlük hayat daha olağan şekilde devam eder.
Şabat’ın evrensel mesajı
Sadece Yahudi inancı için değil, tüm insanlık için Şabat’ın taşıdığı mesaj derindir: Dinlenmek, üretkenliğe ara vermek ve aileyle, toplumla, doğayla bağ kurmak. Modern çağın hızına karşı bir duraklama noktası sunan bu gelenek, yüzyıllar boyunca insanların ruhsal dengelerini korumalarına yardımcı olmuştur.
Kaynaklar:
- Tanah (Tevrat)
- Yahudi Ansiklopedisi
- İsrail Kültür Bakanlığı Arşivleri
- Hahamlık Konseyi Yayınları
diyekonustu.com
